محمود دولتآبادی / نویسنده اهل ایران
🔰زندگینامه :
دولتآبادی در ۱۰ مرداد ۱۳۱۹ در روستای دولتآباد سبزوار در یک خانواده کُردزبان متولد شد. پدرش عبدالرسول و مادرش فاطمه نام داشت که همسر دوم پدر بود. دبستان را به مدرسه مسعود سعد سلمان رفت و در آن زمان تمام عاشقانههایی را که موجود در روستا بوده را خواند. پدرش با اینکه مدت زیادی در حوزه درس نخوانده بود، از مراجع دینی به شمار میرفت و به گفته خودش تأثیر زیادی بر وی گذاشت. زیرا به واسطه او با سعدی، حافظ و [شعرای کلاسیک فارسی] آشنا شده است. وی پس از پایان تحصیلات مقدّماتی در روستا به سبزوار رفت و به مشاغل گوناگون پرداخت. سپس به مشهد رفت و در آنجا با سینما و نمایش آشنا شد. سال ۱۳۳۸ به تهران رفت و سال بعد در تئاتر پارس مشغول به کار شد. از آغاز دههٔ چهل در کلاسهای نمایش آناهیتا شرکت کرد و بازیگر نمایش شد و کمکم نوشتن را نیز آغاز کرد. اولین کاری که وی منتشر کرد یک داستان کوتاه به نام «ته شب» بود که در بولتن تئاتر منتشر شد. او در دههٔ چهل در نمایشنامههایی از برتولت برشت و بهرام بیضایی و اکبر رادی نقش بازی کرد. دولتآبادی همینطور که به عنوان یک بازیگر و بعدها به عنوان کارگردان به کار ادامه میداد، داستانهای کوتاه مینوشت.دولتآبادی در سال ۱۳۴۹ ازدواج کرد.
در دههٔ ۱۳۵۰ به زندان افتاد. پس از زندان نگارش کلیدر را آغاز کرد که پانزده سال به طول انجامید. وی همچنین سال ۱۳۷۹ در کنفرانس برلین شرکت کرد.
🔰کتابشناسی :
آثار او شامل بیش از ده رمان و همچنین چندین داستان بلند و کوتاه است. بسیاری از آثار دولتآبادی به زبانهای انگلیسی،فرانسوی، ایتالیایی،نروژی،سوئدی،چینی، کردی، عربی،هلندی، عبری و آلمانی ترجمه شدهاند.
ته شب
سفر
آوسنه بابا سبحان
لایههای بیابانی
تنگنا
گاواربان
هجرت سلیمان
باشبیرو
عقیل، عقیل
از خم چنبر
دیدار بلوچ
کلیدر
کِلیدَر بلندترین اثر محمود دولتآبادی است که در سه هزار صفحه و ده جلد به چاپ رسیده و روایت زندگی یک خانوادهٔ کرد ایرانی است که به سبزوار خراسان کوچانده شدهاند. داستان کلیدر که متأثر از فضای ملتهب سیاسی ایران پس از جنگ جهانی دوم است بین سالهای ۱۳۲۵ تا ۱۳۲۷ روی میدهد. کلیدر نام کوه و روستایی در شمال شرقی ایران است.
جای خالی سُلوچ رمانی رئالیستی از محمود دولتآبادی است که در فاصله زمانی بین انتشار جلد دوم و سوم کلیدر و در واقع بلافاصله پس از آزادی از زندان ساواک و طی ۷۰ روز نوشته است. دولتآبادی داستان آن را به هنگامی که دورهٔ سه سالهٔ حبس را میگذراند در ذهنش پرورانده بود.
در کتاب جای خالی سلوچ با زندگی یک خانواده و در مقیاس گستردهتری با زندگی مردم یک روستا آشنا میشویم که در کنار توصیفات قوی و پررنگ نویسنده، با ریز و درشت روزمرگی شخصیتهای داستان آشنا میشویم. این کتاب در حقیقت سعی میکند تقدیرِ زندگیِ زنانی همچون «مرگان» را نشان دهد که در جای جایِ ایران حضور دارند و پابهپای مردان کارهای دشوار و سختی انجام میدهند و در سختکوشی هیچ کم از مردان ندارند؛ زنانی که در تمامِ عمر حتی یک روز هم رنگِ خوشی را نمیبینند امّا خم به ابرو نمیآورند و با وجودِ همهٔ اتفاقاتی که ممکن است دهها مرد را از پا بیندازد، میجنگند.
ققنوس
آهوی بخت من گزل
کارنامه سپنج
ما نیز مردمی هستیم
روزگار سپریشده مردم سالخورده
اتوبوس
آن مادیان سرخیال
سلوک
قطره محال اندیش
روز و شب یوسف
طریق بسمل شدن
طریق بسمل شدن رمانی از محمود دولتآبادی دربارهٔ جنگ هشت سالهٔ ایران و عراق است. این کتاب پس از ده سال انتظار، سرانجام در اردیبهشت۱۳۹۷، مجوز انتشار خود را از وزارت ارشاد دریافت.
گلدستهها و سایهها
زوال کلنل
زوالِ کُلُنِل رمانی از محمود دولتآبادی است که در سالهای ابتدایی دهه ۱۹۸۰ میلادی به زبان فارسی نوشته شد، اما نخستینبار در سال ۲۰۰۹ میلادی توسط ناشری سوئیسی به زبان آلمانی منتشر شد. رمان زوال کلنل سرگذشت افسری وطندوست در ارتش شاهنشاهی ایران است که زندگی او و خانوادهاش در مقطع انقلاب ۱۳۵۷ ایران مرور میشود.
نون نوشتن
کتاب نون نوشتن اثر محمود دولتآبادی شامل مجموعهای از یادداشتهاست؛ یادداشتهایی که از سال ۵۹ تا ۷۴ دربارهی زندگی کاری و شخصیاش نوشته است.
میم و آن دیگران
وزیری امیر حسنک
تا سر زلف عروسان سخن
بنیآدم
این گفت و سخنها
بیرون در
🔰محمود دولت آبادی؛ از بازیگری تا نویسندگی :
محمود دولتآبادی (Mahmoud Dowlatabadi) از برجستهترین نویسندگان معاصر ایران است که به دلیل ادییات حماسی و منحصر به فردی که دارد از دیگر نویسندگان ایرانی متمایز شده است. او در خانوادهای روستایی در اطراف سبزوار به دنیا آمد. زندگی روستایی دوران کودکی و نوجوانی دولت آبادی در ادبیات و مضمونهایی که در کتابهایش به آن پرداخته، تاثیر زیادی داشته است. همچنین به دلیل آشنایی پدرش با شعر کهن فارسی، او در جوانی با ادبیات کلاسیک ایران آشنا شد. پس از دوران دبیرستان مشغول به تحصیل در رشته تئاتر شد و نمایشنامههایی از نویسندگان بزرگی مانند «برشت»، «آرتور میلر» و «بهرام بیضایی» را روی صحنه برد و تسلط او را در زمینهی ادبیات کهن و فولکلور بالا برد.
موضوع محوری اکثر کتابهای دولت آبادی آزادی اجتماعی، قیام و رنج مردم است. این موضوعات چنان در نوشتههای دولت آبادی پررنگ بودند که در اوایل دههی 50 شمسی به زندان افتاد. اتهام او کتابهایش بودند که ساواک همراه با افرادی پیدا میکرد که به عنوان مخالفان حکومت دستگیر میکرد.
از کتابهای مشهور دولت آبادی میتوان به «جای خالی سلوچ»، «نون نوشتن»، «طریق بسمل شدن» و «زوال کلنل» اشاره کرد.
همچنین فیلمهای «خاک» ساختهی «مسعود کیمیایی» براساس داستان «آوسنه بابا حسن» و فیلم «زمستان است» ساختهی «رفیع پیتز» که برگرفته از داستان «سفر» است، بر اساس نوشتههای دولت آبادی ساخته شدهاند. دولت آبادی در سال 2014 برنده نشان شوالیه هنر و ادب فرانسه شد. همچنین او در سالهای فعالیت ادبیاش موفق شده جوایز ادبی «هوشنگ گلشیری» و «من بوکر» را در کارنامهی خود ثبت کند.